Tạp chí
 
Năm 2026
 
Số 67, Kỳ 5, [10 - 2026]

Đặc điểm thạch học, tuổi U–Pb và thành phần zircon của các đá syenit phức hệ Khánh Thiện và ý nghĩa kiến tạo của chúng với khu vực Đông Bắc Việt Nam trong giai đoạn Cambri sớm

DOI:10.46326/JMES.2026.67(5).08

  • Cơ quan:

    1 Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam, Hà Nội, Việt Nam
    2 Trường Đại học Mỏ - Địa chất, Hà Nội, Việt Nam
    3 Viện Khoa học Địa chất và Khoáng sản, Hà Nội, Việt Nam

  • *Tác giả liên hệ:
    This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.
  • Nhận bài: 20-01-2026
  • Sửa xong: 05-07-2026
  • Chấp nhận: 30-07-2026
  • Ngày đăng: 01-10-2026
Trang: 95 - 112
Lượt xem: 23
Xem onlineXem online
Lượt tải: 1
Tải về PDF
★★★★★Yêu thích: , Số lượt: 0
  • ★
  • ★
  • ★
  • ★
  • ★
Bạn yêu thích

Tóm tắt:

Các đá syenit phức hệ Khánh Thiện phân bố tại khu vực Yên Bái đại diện cho một pha magma kiềm quan trọng trong tiến hóa kiến tạo Paleozoi sớm của Đông Bắc Việt Nam. Các mẫu nghiên cứu đặc trưng bởi hàm lượng K-feldspar cao, nghèo plagioclas và thạch anh, một số mẫu chứa biotit ± hornblend. Kết quả phân tích tuổi U-Pb zircon cho giá trị 520,7 ± 1,5 Tr.n, phản ánh tuổi kết tinh của đá magma vào Cambri sớm. Đặc điểm thạch học, thành phần nguyên tố zircon bao gồm (Ce/Ce*) > 1, (Eu/Eu*) < 1, hàm lượng P thấp và Hf tương đối cao, phản ánh điều kiện oxy hóa cao, có sự phân dị feldspar mạnh, đặc trưng của magma kiểu A đã qua kết tinh phân đoạn. Các tỷ số Nb/Hf, Th/U, Th/Nb và Hf/Th trong zircon và giá trị đồng vị εNd(t) thấp trong khi 87Sr/86Sr tương đối cao cho thấy nguồn magma được thành tạo từ nguồn manti đã được làm giàu bởi vật chất vỏ, đặc trưng cho magma syenit được hình thành trong bối cảnh tách giãn sau va chạm. Các thành tạo đá magma syenit phức hệ Khánh Thiện có thể được hình thành liên quan đến quá trình phá hủy và tái cấu trúc thạch quyển sâu trong đai tạo núi sau hợp nhất siêu lục địa Gondwana. Kết quả nghiên cứu góp phần làm rõ bản chất kiến tạo Paleozoi sớm của Đông Bắc Việt Nam và vai trò của magma kiềm trong tiến hóa thạch quyển khu vực.

Trích dẫn
Chu Văn Dũng, Trần Mỹ Dũng, Lê Xuân Trường, Trịnh Xuân Hoà và Ngô Xuân Thành, 2026. Đặc điểm thạch học, tuổi U–Pb và thành phần zircon của các đá syenit phức hệ Khánh Thiện và ý nghĩa kiến tạo của chúng với khu vực Đông Bắc Việt Nam trong giai đoạn Cambri sớm, Tạp chí Khoa học kỹ thuật Mỏ - Địa chất, số 67, kỳ 5, tr. 95-112.
Tài liệu tham khảo

Andersen, T. (2002). Correction of common lead in U–Pb analyses that do not report 204Pb. Chemical Geology, 192, 59-79.

Bonin, B. (2007). A-type granites and related rocks: Evolution of a concept. Lithos, 97, 1–29. https://doi.org/10.1016/j.lithos.2006.12.007.

Burnham, A. D., and Berry, A. J. (2017). Formation of Hadean granites by melting of igneous crust. Nature Geoscience, 10, 457–461. https://doi.org/10.1038/ngeo2942.

Cawood, P. A., Hawkesworth, C. J., and Dhuime, B. (2013). The continental record and the generation of continental crust. Earth-Science Reviews, 120, 77–93. https://doi.org/10.1016/j.earscirev.2012.08.002.

Chappell, B. W., and White, A. J. R. (1974). Two contrasting granite types. Pacific Geology, 8, 173–174.

Chu, V. D., Tran, M. D., and Ngo, X. T. (2026). Post-collisional extension during the Early Paleozoic in Northeast Vietnam: Evidence from syenitic complex. Proceedings of the International Symposium on Sustainable Critical Mineral Resource Development for Energy Transition (ISCMRDET 2026). ISBN: 978-604-76-3351-7.

Collins, A. S., and Pisarevsky, S. A. (2005). Amalgamating eastern Gondwana: The evolution of the Circum-Indian Orogens. Geology, 33, 821–824. https://doi.org/10.1130/G21300.1.

Eby, G. N. (1992). Chemical subdivision of the A-type granitoids: Petrogenetic and tectonic implications. Geology, 20(7), 641–644. https://doi.org/10.1130/0091-7613(1992)020<0641:CSOTAT>2.3.CO;2

Goodenough, K., Thomas, R. J., De Waele, B., et al. (2010). Post-collisional magmatism in the central East African Orogen: The Maevarano Suite of north Madagascar. Lithos, 116–117, 18–34.

Grimes, C. B., John, B. E., Kelemen, P. B., Mazdab, F. K., Wooden, J. L., Cheadle, M. J., Hanghøj, K., and Schwartz, J. J. (2007). Trace element chemistry of zircon from oceanic crust: A method for distinguishing detrital zircon provenance. Geology, 35, 643–646. https://doi.org/10.1130/G23603A.1

Grimes, C. B., Wooden, J. L., Cheadle, M. J., and John, B. E. (2015). Fingerprinting tectono-magmatic provenance using trace elements in zircon. Contributions to Mineralogy and Petrology, 170, 46. https://doi.org/10.1007/s00410-015-1199-3

Hoàng, T. S. và nnk. (1997). Địa chất và Khoáng sản nhóm tờ Đoan Hùng - Yên Bình, tỷ lệ 1:50.000. Lưu trữ Địa chất.

Le Maitre, R. W. et al. (2002). Igneous Rocks: A Classification and Glossary of Terms. Cambridge University Press.

Li, L., Lin, S., Xing, G., Jiang, Y., and He, J. (2017). First direct evidence of Pan-African Orogeny associated with Gondwana assembly in the Cathaysia Block of Southern China. Scientific Reports, 7, 794. https://doi.org/10.1038/s41598-017-00950-x

Li, S. et al. (2017). Paleomagnetic constraints on the Mesozoic-Cenozoic paleolatitudinal and rotational history of Indochina and South China: review and updated kinematic reconstruction. Earth-Science Reviews, 171, 58–77.

Li, X. H. et al. (2008). Amalgamation between the Yangtze and Cathaysia blocks. Precambrian Research, 159, 79–94. https://doi.org/10.1016/j.precamres.2007.06.004

Li, Z. X., Bogdanova, S. V., Collins, A. S., Davidson, A., De Waele, B., Ernst, R. E., Fitzsimons, I. C. W., Fuck, R. A., Gladkochub, D. P., Jacobs, J., Karlstrom, K. E., Lu, S., Natapov, L. M., Pease, V., Pisarevsky, S. A., Thrane, K., and Vernikovsky, V. (2008). Assembly, configuration, and break-up history of Rodinia: A synthesis. Precambrian Research, 160, 179–210. https://doi.org/10.1016/j.precamres.2007.04.018

Loiselle, M. C., and Wones, D. R. (1979). Characteristics and origin of anorogenic granites. Geological Society of America Abstracts with Programs, 11(7), 468.

Ludwig, K. R. (2003). User's manual for a geochronological toolkit for Microsoft Excel (Isoplot/Ex version 3.0).

Lưu, H. H. (1998). Bản đồ địa chất tỷ lệ 1:50.000 nhóm tờ Bảo Yên [Bản đồ địa chất]. Liên đoàn Bản đồ Địa chất miền Bắc.

Nguyễn, T. C., và Nguyễn, T. D. (2009). Nguồn gốc syenit nephelin Đông Bắc Việt Nam. Tạp chí Các Khoa học về Trái Đất, 31(1), 73–84.

Nguyễn, V. Q. và nnk. (1992). Địa chất và Khoáng sản nhóm tờ Na Hang - Ba Bể F48-56A (Thomtchay), F48-56c (Ba Bể) 1:50.000. Lưu trữ Địa chất.

Pu, W., Gao, J. F., Zhao, K. D., Ling, H. F., and Jiang, S. Y. (2005). Separation method of Rb–Sr, Sm–Nd using DCTA and HIBA. Journal of Nanjing University (Natural Sciences), 41(4), 445-450.

Pu, W., Zhao, K., Ling, H., and Jiang, S. (2004). High precision Nd isotope measurement by means of Triton TI mass spectrometry. Acta Geoscientia Sinica, 271-274.

Roger, F., Leloup, P. H., Jolivet, M., Lacassin, R., Trinh, P. T., Brunel, M., and Seward, D. (2000). Long and complex thermal history of the Song Chay metamorphic dome (Northern Vietnam) by multi-system geochronology. Tectonophysics, 321, 449-466.

Sawaki, Y., Asanuma, H., Sakata, S., Abe, M., Ueda, H., Fujisaki, W., and Ohno, T. (2024). Zircon trace-element compositions in Cenozoic granitoids in Japan: Revised discrimination diagrams for zircons in I-type, S-type, and A-type granites. Island Arc, 33, e12539. https://doi.org/10.1111/iar.12539

Shellnutt, J. G., Pham, N. H. T., Denyszyn, S. W., et al. (2017). Timing of collisional and post-collisional Pan-African Orogeny silicic magmatism in south-central Chad. Precambrian Research, 301.

Tapponnier, P. et al. (1990). Extrusion tectonics in Asia. Geological publications.

Tran, V. T. (Ed.) (2023). Geology and Georesources of Việt Nam. Youth Publishing House, Hanoi.

Trần, V. T., và Vũ, K. (chủ biên) (2009). Địa chất và tài nguyên Việt Nam. Nhà xuất bản Khoa học Tự nhiên và Công nghệ, Hà Nội, 589 trang.

Trần, X. (1988). Địa chất và Khoáng sản 1:200.000 Nhóm tờ Bắc Quang - Mã Quang, Hà Tuyên (Hà Giang) F-48-XV và F-48-IX. Lưu trữ Địa chất.

Wang, and Burchfiel (2000). Structural and tectonic evolution of Asia.

Whalen, J. B., Currie, K. L., and Chappell, B. W. (2010). A-type granites and syenites. Lithos, 119, 1–23.

Yuan, H. L., Wu, F. Y., Gao, S., Liu, X. M., Xu, P., and Sun, D. Y. (2003). Determination of U-Pb age and rare earth element concentrations of zircons from Cenozoic intrusions in northeastern China by laser ablation ICP-MS. Chinese Science Bulletin, 48, 2411-2421.

Các bài báo khác